ထိပ်ဖြတ်ကုန်းပုံသဏ္ဌာန်၏ ဂျီဩမေတြီ
ထိပ်ဖြတ်ကုန်းပုံသဏ္ဌာန် (truncated cone) တစ်ခု၏ ဂျီဩမေတြီတွင် အချင်းကြီး၊ အချင်းငယ်၊ တေပါး အလျား၊ ထောင့်ဝက်နှင့် ပါဝင်ထောင့်တို့သည် သင်္ချာနည်းအရ တိကျစွာ ဆက်စပ်နေကြသည်။ တေပါးနှုန်း k သည် အလျားတစ်ယူနစ်လျှင် အချင်းပြောင်းလဲမှုနှုန်းကို ဖော်ပြခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း တွက်ချက်သည် -
k = (D - d) / L
ဤနေရာတွင် D သည် အချင်းကြီး၊ d သည် အချင်းငယ်ဖြစ်ပြီး L သည် တေပါး အလျားဖြစ်သည်။ ထောင့်ဝက် α သည် ဝင်ရိုးနှင့် တေပါစောင်းနေသော ဘေးဘက်ကြားရှိ ထောင့်ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို တေပါနှုန်း၏ ထက်ဝက်အပေါ် အခြေခံ၍ အောက်ပါအတိုင်း တွက်ချက်သည် -
α = arctan(k / 2)
ပါဝင်ထောင့် (included angle) သည် ထောင့်ဝက်၏ နှစ်ဆ (2α) ဖြစ်သည်။ ဤဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ချက်များကြောင့် သိရှိထားသော အတိုင်းအတာ သုံးခုရှိရုံဖြင့် ကျန်ရှိနေသော မသိကိန်းတစ်ခုကို ပြောင်းပြန်လှန်၍ အလွယ်တကူ တွက်ချက်နိုင်သည်။
လိပ်သိုစက် တပ်ဆင်ခြင်းနှင့် ကွန်ပေါင်းရက်စ်
လက်စွဲလိပ်သိုစက် (manual lathe) အော်ပရေတာများအတွက် တေပါးလှည့်ရာတွင် လိပ်သိုစက်၏ ကွန်ပေါင်းရက်စ် (lathe compound rest) ကို ပါဝင်ထောင့် (included angle) မဟုတ်ဘဲ ထောင့်ဝက် (half angle) တွင်သာ ချိန်ညှိရန် အလွန်အရေးကြီးသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အစိတ်အပိုင်းသည် ဗဟိုဝင်ရိုးပေါ်တွင် လည်ပတ်နေစဉ် ဖြတ်တောက်သည့် ကိရိယာသည် ဘေးတစ်ဖက်တည်းအတိုင်းသာ ရွေ့လျားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ပါဝင်ထောင့်ကို မှားယွင်းသတ်မှတ်မိပါက တေပါးသည် နှစ်ဆဖြစ်သွားပြီး အစိတ်အပိုင်း ပျက်စီးသွားပါလိမ့်မည်။
တေပါး တိုင်းတာမှုဆိုင်ရာ စံနှုန်းများနှင့် အချိုးများ
တေပါးကို ဖော်ပြရာတွင် ဒေသအလိုက်နှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းအလိုက် မတူညီသော စံနှုန်းများကို အသုံးပြုကြသည် -
- တေပါးနှုန်း (Taper rate): ယူနစ်အလျားအလိုက် အချင်းပြောင်းလဲမှုနှုန်း ဖြစ်သည်။
- တစ်ပေလျှင် တေပါးကျဆင်းမှု (Taper per foot - TPF): အမေရိကန် စက်ရုံသုံး အလေ့အထဖြစ်ပြီး တစ်ပေ (၁၂ လက်မ) လျှင် အချင်းပြောင်းလဲမှုကို လက်မဖြင့် ပြသသည်။ Formula မှာ 12 × k ဖြစ်သည်။
- တေပါးအချိုး (Taper ratio): 1:X ပုံစံဖြင့် ဖော်ပြပြီး ISO ပုံဆွဲနည်းများတွင် အသုံးများသည်။ X သည် အချိုးပိုင်းခြေဖြစ်ပြီး 1 ÷ k ဖြင့် တွက်ချက်သည်။
- တစ်မီတာလျှင် အချင်းပြောင်းလဲမှု: မက်ထရစ်စနစ်တွင် အသုံးပြုပြီး 1000 × k (mm/m) ဖြင့် ဖော်ပြသည်။
မိမိဘာသာ ထိန်းထားနိုင်သော တေပါးနှင့် စောက်တေပါးများ
စက်မှုလုပ်ငန်းသုံး တေပါးများကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည် -
- မိမိဘာသာ ထိန်းထားနိုင်သော တေပါးများ (Self-holding tapers): ထောင့်အလွန်သေးငယ်သော တေပါးများဖြစ်ပြီး ပွတ်တိုက်မှုအားဖြင့် တင်းကျပ်စွာ မြဲမြံနေစေသည်။ Morse (MT0 မှ MT6)၊ Brown & Sharpe နှင့် Jarno တို့ ပါဝင်သည်။ ဤမိမိဘာသာ ထိန်းထားနိုင်သော တေပါးအချို့သည် 1:20 အနီးတွင် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု 1% အတွင်း တည်ရှိနေသဖြင့် အနီးစပ်ဆုံး ကိုက်ညီမှုသည် အရိပ်အမြွက်မျှသာ ဖြစ်ပြီး အတည်ပြုချက် မဟုတ်ပါ။
- စောက်တေပါးများ (Self-releasing / Steep tapers): 7:24 စောက်တေပါး (CAT/BT/ISO) ကဲ့သို့သော တေပါးများဖြစ်ပြီး ထောင့်ကြီးမားသဖြင့် အလွယ်တကူ ပြန်လည်ဖြုတ်ယူနိုင်သည်။
စံတေပါးနှုန်းထားများ နှိုင်းယှဉ်ချက်
အောက်ပါဇယားသည် စက်မှုလုပ်ငန်းသုံး စံတေပါးနှုန်းထားများ၏ သတ်မှတ်ချက်များ ဖြစ်ကြသည် -
| စံတေပါး အမျိုးအစား | သတ်မှတ်ထားသော တေပါးနှုန်း (TPF သို့မဟုတ် အချိုး) |
|---|---|
| Morse MT0 | 0.62460 in/ft |
| Morse MT1 | 0.59858 in/ft |
| Morse MT2 | 0.59941 in/ft |
| Morse MT3 | 0.60235 in/ft |
| Morse MT4 | 0.62326 in/ft |
| Morse MT5 | 0.63151 in/ft |
| Morse MT6 | 0.62565 in/ft |
| Brown & Sharpe | 0.5 in/ft (1:24) |
| Jarno / မက်ထရစ် 80–200 | 0.6 in/ft (1:20) |
| မက်ထရစ် 4/6 (ISO 296) | 1:19.254 |
| NPT ပိုက်ရစ် | 0.75 in/ft (1:16) |
| 7:24 စောက်တေပါး | 3.5 in/ft (ပါဝင်ထောင့် 16°35′39″) |
တိုင်းတာစစ်ဆေးခြင်းနှင့် ကိုယ်ရေးအချက်အလက် လုံခြုံမှု
ဤတွက်ချက်မှုများသည် ပြီးပြည့်စုံသော ထိပ်ဖြတ်ကုန်းပုံစံ၏ ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ တူညီချက်များ ဖြစ်ကြသည်။ အမှန်တကယ် ထုတ်လုပ်ထားသော အစိတ်အပိုင်းတွင် စက်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် တိုင်းတာမှုဆိုင်ရာ အမှားအယွင်းများ ရှိနိုင်သဖြင့် အသုံးပြုရန် ဘေးကင်းရေးဆိုင်ရာ အချက် (safety factor) မရှိပါ။ အရေးကြီးသော တေပါးကို ပလပ်နှင့် ရင်းဂေ့ဂျ်များ (plug and ring gauges) သို့မဟုတ် ဆိုင်းဘား (sine bar) ဖြင့် ပြန်လည်တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးပါ။
ကိုယ်ရေးအချက်အလက် လုံခြုံမှုနှင့် ပတ်သက်၍ တွက်ချက်မှုအားလုံးကို ဤဘရောက်ဆာထဲတွင်သာ လုပ်ဆောင်ပါသည်။ သင်၏ အတိုင်းအတာများသည် စက်ပစ္စည်းပြင်ပသို့ မည်သည့်အခါမျှ ထွက်ခွာသွားမည်မဟုတ်ပါ။
အမေးနှင့်အဖြေများ (FAQ)
မေး - လတ်စက်၏ compound rest ကို ထောင့်ဝက် သို့မဟုတ် ပါဝင်ထောင့် (included angle) အနက် မည်သည်ကို သတ်မှတ်ရမည်နည်း။
ဖြေ - ထောင့်ဝက် ဖြစ်သည်။ ပါဝင်သောထောင့် (included angle) ကို တေပါ၏ စောင်းနေသော ဘေးနှစ်ဖက်လုံးကို ဖြတ်၍ တိုင်းတာသော်လည်း၊ အစိတ်အပိုင်းသည် ဗဟိုဝင်ရိုးကို အခြေခံ၍ လည်ပတ်နေစဉ် ဖြတ်တောက်သည့်ကိရိယာသည် ဘေးတစ်ဖက်တည်းအတိုင်းသာ ရွေ့လျားသောကြောင့် လတ်စက်၏ compound rest — နှင့် မည်သည့် တေပါတပ်ဆင်မှုမဆို — ကို ဘေးတစ်ဖက်နှင့် ဝင်ရိုးကြားရှိ ထောင့်အတိုင်း သတ်မှတ်ရပါမည်။ Morse 2 တေပါတွင် ပါဝင်သောထောင့်သည် 2°52′ ခန့် ရှိသဖြင့် compound rest ကို 1°26′ ခန့် သတ်မှတ်ရပါမည်။ ပါဝင်သောထောင့်ကို မှားယွင်းသတ်မှတ်မိပါက တေပါသည် နှစ်ဆဖြစ်သွားပြီး ကိုက်ညီမှုမရှိဘဲ ပျက်စီးသွားပါလိမ့်မည်။
မေး - တစ်ပေလျှင် တေပါနှုန်း၊ 1:X အချိုးနှင့် တေပါနှုန်းတို့၏ ကွာခြားချက်မှာ အဘယ်နည်း။
ဖြေ - သုံးခုစလုံးသည် တူညီသော ဂျီဩမေတြီပုံသဏ္ဌာန်ကို ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည် — အလျားတစ်လျှောက် အချင်း မည်မျှမြန်မြန် ကျုံ့သွားသည်ကို ပြသခြင်းဖြစ်သည်။ တေပါနှုန်း k = (D - d) ÷ L သည် အလျားတစ်ယူနစ်လျှင် အချင်းပြောင်းလဲမှု ဖြစ်သည်- နှုန်း 0.05 ဆိုသည်မှာ တေပါ၏ မီလီမီတာတိုင်းအတွက် အချင်းသည် 0.05 mm လျော့နည်းသွားခြင်း ဖြစ်သည်။ တစ်ပေလျှင် တေပါနှုန်း (Taper per foot) သည် ၎င်းကို 12 နှင့် မြှောက်ခြင်းဖြစ်သည် — နှုန်း 0.05 သည် 0.6 in/ft ဖြစ်ပြီး ၎င်းမှာ အမေရိကန် စက်ရုံသုံး အလေ့အထ ဖြစ်သည်။ 1:X အချိုးသည် ၎င်းကို ပြောင်းပြန်လှန်ခြင်းဖြစ်သည်- X = 1 ÷ k ဖြစ်သဖြင့် နှုန်း 0.05 သည် 1:20 တေပါ ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှာ ISO ပုံဆွဲနည်းများနှင့် Morse နှင့် မက်ထရစ်တေပါများအတွက် အလေ့အထ ဖြစ်သည်။ ဤတွက်စက်သည် သုံးခုစလုံးကို ပြသပေးပါသည်။
မေး - အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု သို့မဟုတ် အပေါက်တစ်ခုတွင် မည်သည့် စံတေပါ အမျိုးအစားရှိသည်ကို မည်သို့ ခွဲခြားသတ်မှတ်ရမည်နည်း။
ဖြေ - မိုက်ခရိုမီတာကို အသုံးပြု၍ တေပါတစ်လျှောက် အမှတ်နှစ်ခုတွင် အချင်းကို တိုင်းတာပါ၊ ထိုအမှတ်များကြား အကွာအဝေးကို တိုင်းတာပြီး တေပါနှုန်းကို တွက်ချက်ပါ — ၎င်းသည် ဤတွက်စက် လုပ်ဆောင်ပေးသည့်အရာ အတိအကျပင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းနှုန်းကို စံတန်ဖိုးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ- Morse တေပါများသည် 0.599 မှ 0.632 in/ft ခန့်အထိ ရှိပြီး၊ Brown & Sharpe သည် 0.5 ဖြစ်ကာ၊ Jarno နှင့် ပိုမိုကြီးမားသော မက်ထရစ်တေပါများသည် 1:20 ဖြစ်ပြီး NPT ပိုက်ရစ်များသည် 1:16 ဖြစ်သည်။ ကိုယ်တိုင်ထိန်းထားနိုင်သော တေပါ (self-holding taper) အချို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု 1% အတွင်း တည်ရှိနေသောကြောင့် တိုင်းတာရရှိသောနှုန်းသည် အုပ်စုကိုသာ ကျဉ်းမြောင်းပေးနိုင်ပါသည် — မည်သည့်အရာကိုမဆို စက်ဖြင့်မဖြတ်တောက်မီ plug သို့မဟုတ် ring gauge များဖြင့် သို့မဟုတ် တွဲဖက်မည့် အစိတ်အပိုင်းကို စမ်းသပ်တပ်ဆင်ကြည့်ခြင်းဖြင့် ကိုက်ညီမှုကို အတည်ပြုပါ။
မေး - ရလဒ်က မည်မျှအထိ တိကျသလဲ — ဘေးကင်းရေးဆိုင်ရာအချက် (safety factor) ရှိပါသလား။
ဖြေ - သင်္ချာနည်းအရ တိကျပါသည်- ပြီးပြည့်စုံသော ကုန်းပုံသဏ္ဌာန်တစ်ခုအတွက် ဤပုံသေနည်းများသည် တူညီသောလက္ခဏာများဖြစ်သောကြောင့် အသုံးပြုရန် ဘေးကင်းရေးဆိုင်ရာအချက် (safety factor) မလိုပါ။ မသေချာမှုသည် သင်္ချာတွက်ချက်မှုတွင် မဟုတ်ဘဲ သင်၏ တိုင်းတာမှုများနှင့် သင့်စက်ပေါ်တွင်သာ ရှိပါသည် — ထောင့်ဝက်ကို 0.001° သို့ ဖြတ်တောက်လိုက်ခြင်းသည် တေပါအလျား 100 mm လျှင် အချင်းငယ်ဘက်စွန်းကို 0.0035 mm ခန့်သာ ပြောင်းလဲစေပြီး ၎င်းသည် ပုံမှန် မိုက်ခရိုမီတာ၏ အမှားအယွင်းထက် များစွာနည်းပါသည်။ အရေးကြီးသည်မှာ ဖြတ်တောက်ထားသော တေပါကို စစ်ဆေးရန်ဖြစ်သည်- gauge block များနှင့် dial indicator ပါဝင်သော sine bar သည် arc-second အထိ တိကျမှုရှိပြီး plug သို့မဟုတ် ring gauge များက တေပါ ကိုက်ညီမှု ရှိမရှိကို တိုက်ရိုက် သိရှိစေပါသည်။