Arrhenius ਸਮੀਕਰਨ ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਬੁਨਿਆਦ
Arrhenius ਸਮੀਕਰਨ ਰਸਾਇਣਕ ਗਤੀ ਵਿਗਿਆਨ (chemical kinetics) ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੀ ਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਫਾਰਮੂਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੀਕਰਨ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੇ ਅਣੂਆਂ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਟਕਰਾਅ 'ਤੇ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। IUPAC Gold Book ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਲਾਸਿਕ Arrhenius ਸਮੀਕਰਨ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:
k = A · exp(−Eₐ / RT)
ਇਸ ਫਾਰਮੂਲੇ ਵਿੱਚ:
- k ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਾ ਦਰ ਸਥਿਰਾਂਕ (rate constant) ਹੈ।
- A ਪ੍ਰੀ-ਐਕਸਪੋਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਫੈਕਟਰ (pre-exponential factor) ਹੈ, ਜੋ ਟਕਰਾਅ ਦੀ ਬਾਰੰਬਾਰਤਾ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
- Eₐ ਐਕਟੀਵੇਸ਼ਨ ਊਰਜਾ (activation energy) ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਊਰਜਾ ਹੈ।
- R ਮੋਲਰ ਗੈਸ ਸਥਿਰਾਂਕ (molar gas constant) ਹੈ। ਇਸ ਕੈਲਕੁਲੇਟਰ ਵਿੱਚ NIST ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 2022 CODATA ਮੁੱਲ R = 8.31446261815324 J·mol⁻¹·K⁻¹ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- T ਪਰਮ ਤਾਪਮਾਨ (absolute temperature) ਹੈ, ਜੋ ਕੇਲਵਿਨ (K) ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਗਣਿਤਿਕ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ, ਸਮੀਕਰਨ ਦੇ ਲੌਗਾਰਿਦਮਿਕ ਰੂਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:
ln k = ln A − Eₐ / RT
ਇਹ ਰੂਪ ਘਾਤ-ਅੰਕੀ ਗਣਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਗਣਨਾ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਟੂਲ ਇੱਕ ਤਰੁੱਟੀ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੇ ਆਰਡਰ ਅਤੇ ਇਕਾਈਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੇ ਦਰ-ਨਿਯਮ ਆਰਡਰ (rate-law order) ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਦਰ ਸਥਿਰਾਂਕ k ਅਤੇ ਪ੍ਰੀ-ਐਕਸਪੋਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਫੈਕਟਰ A ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। Arrhenius ਦਰ ਕੈਲਕੁਲੇਟਰ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਵਿਕਲਪ ਉਪਲਬਧ ਹਨ:
- ਜ਼ੀਰੋ ਆਰਡਰ (M·s⁻¹): ਇਸ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਦਰ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਕਾਂ ਦੀ ਗਾੜ੍ਹਤਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
- ਪਹਿਲਾ ਆਰਡਰ (s⁻¹): ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੀ ਦਰ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਕ ਦੀ ਗਾੜ੍ਹਤਾ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
- ਦੂਜਾ ਆਰਡਰ (M⁻¹·s⁻¹): ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰ ਦੋ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਕਾਂ ਦੀ ਗਾੜ੍ਹਤਾ ਜਾਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਕ ਦੇ ਵਰਗ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
- ਕਸਟਮ ਇਕਾਈਆਂ: ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਆਰਡਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ "ਕਸਟਮ k ਅਤੇ A ਇਕਾਈ" ਟੈਕਸਟ ਫੀਲਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਇਕਾਈ ਦਰਜ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ
cm³·mol⁻¹·s⁻¹।
ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ A ਅਤੇ k ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕੋ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕੈਲਕੁਲੇਟਰ ਦੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਮੋਡ ਅਤੇ ਫਾਰਮੂਲੇ
ਇਹ ਟੂਲ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੋਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੀ ਲੋੜ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ:
1. ਦਰ ਸਥਿਰਾਂਕ k
ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੀ-ਐਕਸਪੋਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਫੈਕਟਰ A, ਐਕਟੀਵੇਸ਼ਨ ਊਰਜਾ Eₐ, ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ T ਪਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦਰ ਸਥਿਰਾਂਕ ਦੀ ਗਣਨਾ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਫਾਰਮੂਲੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:
k = A · exp(−Eₐ / RT)
2. ਐਕਟੀਵੇਸ਼ਨ ਊਰਜਾ Eₐ
ਜੇਕਰ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਪਮਾਨਾਂ (T₁ ਅਤੇ T₂) 'ਤੇ ਦਰ ਸਥਿਰਾਂਕ (k₁ ਅਤੇ k₂) ਦੇ ਮੁੱਲ ਪਤਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਐਕਟੀਵੇਸ਼ਨ ਊਰਜਾ ਦੀ ਗਣਨਾ ਦੋ-ਬਿੰਦੂ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ:
Eₐ = R · ln(k₂/k₁) / (1/T₁ − 1/T₂)
3. ਦਰ ਸਥਿਰਾਂਕ k₂
ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਤਾਪਮਾਨ T₁ 'ਤੇ ਦਰ ਸਥਿਰਾਂਕ k₁ ਪਤਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਐਕਟੀਵੇਸ਼ਨ ਊਰਜਾ Eₐ ਵੀ ਪਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਟਾਰਗੇਟ ਤਾਪਮਾਨ T₂ 'ਤੇ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਦਰ ਸਥਿਰਾਂਕ k₂ ਦੀ ਗਣਨਾ ਇਸ ਫਾਰਮੂਲੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:
k₂ = k₁ · exp[(Eₐ/R) · (1/T₁ − 1/T₂)]
ਇਨਪੁਟ ਸੀਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਰੁੱਟੀ ਸੁਨੇਹੇ
ਗਣਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਕੈਲਕੁਲੇਟਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ:
- ਤਾਪਮਾਨ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ: ਸਾਰੇ ਤਾਪਮਾਨ ਇਨਪੁਟ (T, T₁, T₂) ਪਰਮ ਜ਼ੀਰੋ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਤਾਪਮਾਨ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤਰੁੱਟੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ:
ਤਾਪਮਾਨ T ਦਾ ਮੁੱਲ ਪਰਮ ਜ਼ੀਰੋ (0 K, −273.15 °C, −459.67 °F) ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਤਾਪਮਾਨ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀਮਾ 10⁹ K ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸੁਨੇਹਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ:ਤਾਪਮਾਨ ਨੂੰ 10⁹ K ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਰੱਖੋ; ਇਹ ਇੱਕ ਇਨਪੁਟ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੀਮਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਭੌਤਿਕ ਵੈਧਤਾ ਦਾਇਰਾ ਨਹੀਂ। - ਐਕਟੀਵੇਸ਼ਨ ਊਰਜਾ ਦੀ ਸੀਮਾ: ਐਕਟੀਵੇਸ਼ਨ ਊਰਜਾ ਦਾ ਮੁੱਲ (|Eₐ|) 10⁶ kJ/mol ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ 'ਤੇ ਇਹ ਤਰੁੱਟੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ:
|Eₐ| ਨੂੰ 10⁶ kJ/mol ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਰੱਖੋ; ਚੁਣੀ ਗਈ ਊਰਜਾ ਇਕਾਈ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ। - ਗੈਰ-ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਇਨਪੁਟ: ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਨਪੁਟ ਸੰਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਸਟਮ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ:
ਪ੍ਰੀ-ਐਕਸਪੋਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਫੈਕਟਰ A: “abc” ਕੋਈ ਸੰਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। - ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਮੁੱਲ: ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਖੇਤਰ ਜੋ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜ਼ੀਰੋ ਜਾਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੁਨੇਹਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ:
ਪ੍ਰੀ-ਐਕਸਪੋਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਫੈਕਟਰ A ਜ਼ੀਰੋ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। - ਤਾਪਮਾਨ ਅੰਤਰ: ਐਕਟੀਵੇਸ਼ਨ ਊਰਜਾ ਕੱਢਣ ਵੇਲੇ T₁ ਅਤੇ T₂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਬਰਾਬਰ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਰੁੱਟੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ:
ਐਕਟੀਵੇਸ਼ਨ ਊਰਜਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ T₁ ਅਤੇ T₂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। - ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਓਵਰਫਲੋ: ਜੇਕਰ ਗਣਨਾ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ:
ਨਤੀਜਾ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਦੇ ਸਮਰਥਿਤ ਸੰਖਿਆ ਦਾਇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ। ਘਾਤ-ਅੰਕ (exponent) ਅਤੇ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ।
ਮਾਡਲ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚੇਤਾਵਨੀ
Arrhenius ਮਾਡਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਉਪਭੋਗਤਾ ਨੂੰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ:
- ਵਰਤੇ ਗਏ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸਿਕ Arrhenius ਵਿਵਹਾਰ
- A ਅਤੇ Eₐ ਲਗਭਗ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ
- ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਦਰ ਦਾ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੇ
- ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ k ਦੇ ਮੁੱਲ ਇੱਕੋ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ
ਸੁਰੱਖਿਆ ਡਿਸਕਲੇਮਰ
Arrhenius ਸਮੀਕਰਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਗੁਣਾਂਕ ਸਬੰਧਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਅਨੁਮਾਨ ਵਜੋਂ ਮੰਨੋ; ਸੁਰੱਖਿਆ-ਨਾਜ਼ੁਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸੀਮਾਵਾਂ ਲਈ ਮਾਪੇ ਗਏ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਡੇਟਾ, ਤਾਪ ਅਤੇ ਪੁੰਜ-ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਡੇਟਾ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਅਤੇ ਗੋਪਨੀਯਤਾ
ਇਸ ਟੂਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਤੁਹਾਡੀ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਗਣਨਾ ਇਸੇ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ — ਕੁਝ ਵੀ ਅਪਲੋਡ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਡਿਵਾਈਸ 'ਤੇ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਚਲਦੀ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ (FAQ)
ਸਵਾਲ: ਕੀ ਦਰ ਸਥਿਰਾਂਕ k ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੀ ਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਨਹੀਂ। ਦਰ ਸਥਿਰਾਂਕ (rate constant) ਦਰ ਦੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੀ ਦਰ (reaction rate) ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਕਾਂ ਦੀ ਗਾੜ੍ਹਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਰਡਰ 'ਤੇ ਵੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ k ਅਤੇ A ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਆਰਡਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਜ਼ੀਰੋ ਆਰਡਰ ਲਈ M·s⁻¹, ਪਹਿਲੇ ਆਰਡਰ ਲਈ s⁻¹, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਆਰਡਰ ਲਈ M⁻¹·s⁻¹।
ਸਵਾਲ: ਕੀ ਐਕਟੀਵੇਸ਼ਨ ਊਰਜਾ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਕਾਰਾਤਮਕ Arrhenius ਐਕਟੀਵੇਸ਼ਨ ਊਰਜਾ ਉਦੋਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਣ ਨਾਲ ਦਰ ਸਥਿਰਾਂਕ ਘਟਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਬਦਲਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਪੂਰਵ-ਸੰਤੁਲਨ, ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਗਤੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਸੀਮਤ ਫਿੱਟ ਕੀਤੇ ਦਾਇਰੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕੈਲਕੁਲੇਟਰ ਇਸਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਮੀਖਿਆ ਲਈ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਫਲੈਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਵਾਲ: Arrhenius ਐਕਸਟਰਾਪੋਲੇਸ਼ਨ ਕਦੋਂ ਢੁਕਵੀਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ?
ਉੱਤਰ: ਮਾਪੇ ਗਏ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਫੇਜ਼ ਤਬਦੀਲੀਆਂ, ਉਤਪ੍ਰੇਰਕ (catalyst) ਤਬਦੀਲੀਆਂ, ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਸੀਮਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਮਾਰਗਾਂ, ਜਾਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ A ਅਤੇ Eₐ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ Arrhenius ਰੇਖਾ ਇੱਕ ਸਹੀ ਦਿਖਣ ਵਾਲਾ ਪਰ ਗਲਤ ਅਨੁਮਾਨ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸਵਾਲ: ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਤਾਪਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ Eₐ ਕਿੰਨੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਦੋ ਬਿੰਦੂ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਵਕਰਤਾ, ਖਿੰਡਾਅ, ਜਾਂ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਕੰਮ ਲਈ, ਕਈ ਤਾਪਮਾਨਾਂ 'ਤੇ k ਨੂੰ ਮਾਪੋ, 1/T ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ln k ਦਾ ਗ੍ਰਾਫ ਬਣਾਓ, ਰੇਖਾਤਮਕਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਰੈਗਰੈਸ਼ਨ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ।