ISO Dil Kodu Gezgini

ISO 639 Standartlarının Evrimi ve ISO 639:2023 Bütünleşmesi

Uluslararası Standartlaştırma Organizasyonu (ISO) tarafından geliştirilen ISO 639 standart ailesi, yeryüzündeki dilleri, dil ailelerini ve dil gruplarını benzersiz kodlarla tanımlamak için kullanılan küresel bir referanstır. Tarihsel süreçte bu standart, farklı ihtiyaçlara yanıt veren bağımsız bölümler halinde yönetilmiştir. İki harfli kodları içeren ISO 639-1 (Set 1), özellikle terminoloji ve bibliyografya alanında yaygın kullanılan üç harfli kodları içeren ISO 639-2 (Set 2) ve dünyadaki tüm bilinen dilleri kapsama hedefiyle oluşturulan üç harfli ISO 639-3 (Set 3) bu bölümlerin en önemlileridir.

ISO 639:2023, önceki ayrı bölümleri tanımlayıcı kümeler halinde düzenlenen tek bir standartla değiştirmiştir. Yeni standart Set 1, Set 2 ve Set 3 arasındaki ilişkileri tek bir yapıda gösterir. ISO Dil Kodu Gezgini bu birleşik yapıyı tarayıcı tabanlı bir arayüz üzerinden sorgulanabilir hale getirir.

---

Tanımlayıcı Kümeleri: Set 1, Set 2 ve Set 3 Arasındaki Yapısal Farklar

ISO 639 standartlarındaki kod kümeleri, kullanım amaçlarına ve kapsama genişliklerine göre yapısal farklılıklar gösterir:

• Set 1 (İki Harfli Kodlar): Temel olarak terminoloji, yayıncılık ve dilbilimsel olmayan genel uygulamalar için tasarlanmıştır.
• Set 2 (Üç Harfli Kodlar): Bibliyografik ve terminolojik ihtiyaçlar için geliştirilmiş kodları içerir. Bu kümede, kütüphanecilik sistemlerinin tarihsel ihtiyaçlarından kaynaklanan özel bir ayrım bulunur.
• Set 3 (Üç Harfli Kodlar): Dünyadaki tüm bilinen dilleri (yaşayan, soyu tükenmiş, antik, tarihi ve yapay diller dahil) kapsamak üzere tasarlanmıştır. Set 2'nin terminoloji odaklı kodlarını temel alarak genişler.

Bibliyografik (B) ve Terminolojik (T) Kod Ayrımı

Set 2 içerisinde yer alan küçük bir dil grubu için iki farklı üç harfli kod tanımlanmıştır. Bu durum, kütüphanecilik sistemlerinde kullanılan tarihsel bibliyografik kodlar (B) ile modern bilgi işlem sistemlerinde tercih edilen terminolojik kodlar (T) arasındaki ayrımdan kaynaklanır.

Örneğin, Fransızca dili için Set 2/B kodu fre iken, Set 2/T kodu fra olarak belirlenmiştir. ISO 639:2023 yapısında ve Set 3 standartlarında, bu ikiliğin çözümü için terminolojik (T) formlar esas alınmıştır. ISO Dil Kodu Gezgini, bu tür istisnai diller sorgulandığında her iki Set 2 varyantını da eş zamanlı olarak sunar.

Makrodiller ve Üye Diller Arasındaki Hiyerarşik İlişkiler

ISO 639 standartlarının en karmaşık yönlerinden biri, "makrodil" (macrolanguage) kavramıdır. Bir makrodil, dilbilimsel veya sosyolengüistik açılardan tek bir dil gibi muamele gören ancak kendi içinde belirgin şekilde farklılaşmış birden fazla bağımsız dili barındıran yapılardır.

ISO Dil Kodu Gezgini, bu hiyerarşik yapıyı çözümler. Bir makrodil sorgulandığında, sistem o makrodile bağlı tüm aktif üye dillerin sayısını ve listesini sunar. Tersine, bağımsız bir üye dil sorgulandığında ise ait olduğu üst makrodilin kodunu ve referans adını göstererek veri tutarlılığını güvence altına alır.

---

Dil Kapsamları ve Türlerinin Sınıflandırılması

Standart içindeki her bir kayıt, dilin yapısal durumunu ve kullanım alanını belirten belirli kapsam ve tür kodlarıyla etiketlenmiştir. ISO Dil Kodu Gezgini, resmi veri tabanındaki bu tek harfli kodları anlamlı kategorilere dönüştürür:

Dil Kapsamları

• Bireysel dil (Kapsam kodu I): scope.I: Bireysel dil.
• Makro dil (Kapsam kodu M): scope.M: Makro dil.
• Özel kod (Kapsam kodu S): scope.S: Özel kod.
• Dil koleksiyonu (Kapsam kodu C): scope.C: Dil koleksiyonu.
• Ayrılmış yerel kullanım aralığı (Kapsam kodu R): scope.R: Ayrılmış yerel kullanım aralığı.

Dil Türleri

• Yaşamak (Dil türü kodu L): type.L: Yaşamak.
• Soyu tükenmiş (Dil türü kodu E): type.E: Soyu tükenmiş.
• Antik (Dil türü kodu A): type.A: Antik.
• Tarihsel (Dil türü kodu H): type.H: Tarihsel.
• inşa edilmiş (Dil türü kodu C): type.C: inşa edilmiş.
• Özel (Dil türü kodu S): type.S: Özel.

Özel Kodlar ve Yerel Kullanım Alanları

ISO 639 standardı, belirli dillerle eşleşmeyen ancak bilgi sistemlerinde veri yönetimi için zorunlu olan bazı özel kodları ve yerel kullanım alanlarını barındırır.

Araçta, kapsam kodları kapsamında S kodu "Özel kod" ve R kodu ise "Ayrılmış yerel kullanım aralığı" olarak eşlenerek gösterilir. Yazılım geliştiriciler, veri tabanı yöneticileri ve yerelleştirme mühendisleri, standartta yer alan bu özel tanımlayıcıları ve yerel kullanım alanlarını doğrulamak için bu referans aracından yararlanabilirler.

Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)

ISO 639-1, 639-2 ve 639-3 hala ayrı standartlar mıdır?

ISO 639:2023, önceki ayrı bölümleri, tanımlayıcı kümeler halinde düzenlenen tek bir standartla değiştirdi. Bilinen ISO 639-1, 639-2 ve 639-3 isimleri hala yaygın olarak kullanılmaktadır, dolayısıyla bu gezgin bunları mevcut Set 1, Set 2 ve Set 3 etiketlerinin yanında gösterir.

Neden bazı dillerde iki Set 2 kodu var?

Küçük bir grubun bibliyografik kodu (B) ve terminoloji kodu (T) vardır. Örneğin Fransızca Set 2/B'de fre ve Set 2/T'de fra'dır. Bunlar aynı dilin eş anlamlılarıdır; Set 3, T formunu takip eder.

Makro dil nedir?

Bir makro dil tanımlayıcısı, bazı bağlamlarda tek bir dil olarak ele alınan, yakından ilişkili dilleri gruplandırır. Çince zho'yu makro dil düzeyinde kullanırken, Mandarin Çincesi ayrı Set 3 kodu cmn'ye sahiptir.

Kod tablosunun hangi sürümü dahil edilmiştir?

Sayfada her iki kaynak anlık görüntüsü de etiketleniyor: 2026-04-14 tarihli Set 3 kaydı, ad dizini ve makro dil tablosu, ayrıca 2025-09-29 tarihli Set 2 listesi. Kullanımdan kaldırılan Set 3 kod geçmişini değil, mevcut girişleri kapsar.

Sistemde neden eski veya kullanımdan kaldırılmış Set 3 kodlarını bulamıyorum?

Bu araç, kullanımdan kaldırılan Set 3 kod geçmişini değil, paketlenmiş anlık görüntülerdeki mevcut girişleri kapsar.

"Atanmadı" ifadesi ne anlama gelir?

Eğer bir kod referans içinde atanmamışsa, "Atanmadı" olarak etiketlenir.

Yaptığım aramalar veya girdiğim veriler herhangi bir sunucuya kaydediliyor mu?

Aramanız tarayıcınızda kalır ve bu sayfayla birlikte gönderilen sürümlendirilmiş referansı kullanır. Hiçbir şey yüklenmedi.