Maxaa ka dhigaya boggan mid gaar ah?
Boggan wuxuu u oggolaanayaa adeegsadaha inuu ku beddelo xawligii uu ku qiyaasay kiiloomitir saacaddii (km/h) mayl saacaddii (mph), ama dhanka kale. Farqiga ugu weyn ee boggan ka dhigaya mid ka duwan beddelayaasha kale ee internetka waa inuu isticmaalo qiyaasta saxda ah ee heerka caalamiga ah: 1 km/h = 0.621371192237 mph, iyo 1 mph = 1.609344 km/h. Tani waa qiyaasta rasmiga ah ee ay isticmaalaan hay'adaha qaameeya cabbirrada, sida International Bureau of Weights and Measures (BIPM). Beddelka kale ee xawliga, sida mitir ilbiriqsi (m/s) ilaa mayl saacaddii, wuxuu u baahan yahay in la beddelo labada cabbir ee dhererka iyo wakhtiga, laakiin halkan labada unug waa "saacaddii", marka wakhtigu waa isku mid. Sidaa darteed, waxaa laga yaabaa inay u ekaato mid fudud, laakiin qiyaastu waa mid sax ah oo loo baahan yahay xisaabinta shaqada ama tignoolajiyada.
Waxaa jira mid ka mid ah unugyada xawliga ee la xidhiidha, knot-ka, kaasoo isticmaala mayl badeed oo dhererkiisu yahay 1,852 m. Boggan wuxuu ku kooban yahay maylka sharciga ah (land mile) iyo kiiloomitirka. Sidaa darteed, haddii aad shaqeyneysid xawliga diyaaradda ama markabka, waa inaad isticmaashaa qiyaastii 1 knot = 1.852 km/h, ma aha 1.609.
Sida loo xisaabiyo beddelka
Qiyaasta beddelku waa saamiga u dhexeeya maylka iyo kiiloomitirka: 1 mayl sharciga ah = 1,609.344 mitir, halka 1 km = 1,000 mitir. Marka, 1 km/h = 1,000/1,609.344 mph ≈ 0.621371192237 mph. Si loo helo beddelka ka soo horjeeda, 1 mph = 1,609.344/1,000 km/h = 1.609344 km/h. Tusaale ahaan, haddii aad rabto inaad u beddesho 50 km/h mph: 50 × 0.621371 = 31.06855 mph. Haddii aad rabto inaad u beddesho 70 mph km/h: 70 × 1.609344 = 112.65408 km/h.
Boggan wuxuu sameeyaa xisaabintan si iswada ah, isagoo adeegsada qiyaasta saxda ah ee aan la soo koobin ilaa inta la soo bandhigo. Natiijada waxaa la soo bandhigayaa inta u badan ilaa 6-7 tirooyin muhiim ah (significant figures) ama waxaa laga yaabaa in la soo koobo iyadoo ku xiran qaabka qalabka. Xisaabinta lafteeda, tirada jaban (tusaale –100 km/h) waxay si toos ah u beddelaysaa, iyadoo iskudhufashada qiyaastu ay tahay mid toosan. Sidaa darteed, –100 km/h = –62.1371 mph, iyo xataa eber ayaa ah eber.
Taariikhda maylka iyo kiiloomitirka
Maylka sharciga ah (statute mile) wuxuu asal ahaan ka yimid qarniyadii hore ee Roomaanka, halkaasoo loo isticmaali jiray "mille passus" oo macneheedu yahay "kun tallaabo". Kadib markii la qaabeeyey, maylka sharciga ah ee Ingiriiska ayaa la go'aamiyey inuu yahay 1,760 yard, oo u dhiganta 5,280 cagood. Sanadkii 1959, heshiis caalami ah ayaa maylka lagu qeexay si sax ah: 1 mayl = 1,609.344 mitir. Tan waxay ka dhigan tahay in maylku yahay dherer ka weyn kiiloomitirka, oo ah 1,000 mitir. Kiiloomitirka laftiisu waa qayb ka mid ah nidaamka mitirka, kaasoo la hirgeliyay Faransiiska dabayaaqadii qarnigii 18aad, waxaana hadda isticmaala dalalka intiisa badan ee adduunka. Maraykanka iyo Boqortooyada Ingiriiska ayaa ah kuwa ugu waaweyn ee wali isticmaala maylka sharciga ah ee xawliga waddooyinka.
Dhinaca kale, maylka badda (nautical mile) waxa uu ku saleysan yahay wareega dhulka: 1 mayl badeed = 1 daqiiqo (minute) oo dhul-goobeed ah. Qiyaasahani waxay ka duwan tahay maylka sharciga ah, iyadoo dhererkeedu yahay 1,852 mitir. Taasi waa sababta knot-ka (1 knot = 1 mayl badeed saacaddii) loogu beddelo km/h iyadoo la isticmaalayo 1.852, ma aha 1.609.
Farqiga u dhexeeya maylka sharciga ah iyo maylka badda
Waa muhiim in la ogaado farqiga u dhexeeya maylka sharciga ah (land mile) iyo maylka badda (nautical mile), sababtoo ah qaladka ugu badan ee dadku sameeyaan waa inay isku daraan labadan cabbir. Tusaale ahaan, haddii aad aragto xawliga diyaaradda oo ku qoran knot, adigoo isticmaalaya qiyaasta 1 knot = 1.151 mph (ma aha 1 mph), waa inaad isticmaashaa beddel gaar ah. Boggan wuxuu ku shaqeeyaa maylka sharciga ah oo kaliya. Haddii aad u baahan tahay inaad u beddesho knot-ka km/h ama mph, waa inaad raadsataa qalab gaar ah oo loogu talagalay.
Sidoo kale, waa muhiim in la ogaado in maylka sharciga ah uu ka kooban yahay 5,280 cagood, halka maylka badda uu ka kooban yahay qiyaastii 6,076 cagood. Xawliga mayl saacaddii (mph) waa mid caadi ah waddooyinka, halka knot-ka loo isticmaalo hawada iyo badaha. Tani waxay saameynaysaa dadka shaqeeya gaadiidka hawada ama badda, iyo sidoo kale dadka isticmaala GPS-ka ee ku shaqeeya nidaamyo kala duwan.
Khaladaadka caadiga ah ee dadku sameeyaan
Khaladka ugu badan waa in dadku isticmaalaan qiyaaso la soo koobay sida 0.62 ama 1.6, taasoo keeni karta qalad weyn marka xawligu sarreeyo. Tusaale: 100 km/h la isticmaalayo 0.62 wuxuu bixiyaa 62 mph, halka qiyaasta saxda ahi tahay 62.137 mph - farqigu waa yar, laakiin marka la isticmaalayo xawli sare sida 200 km/h, farqigu wuxuu noqonayaa ku dhow 0.27 mph. Waa qalad aan weynayn, laakiin wixii shaqo saynis ah ama injineernimo ah, waa in la isticmaalaa qiyaasta saxda ah.
Khalad kale ayaa ah in dadku isku qaldo xawliga km/h iyo m/s. Tusaale: 100 km/h waa 27.78 m/s, ma aha 62 m/s. Sidoo kale, dadku waxay mararka qaarkood isticmaalaan qiyaasta "5/8" oo ah qiyaas dhaw oo loogu talagalay xisaabinta maskaxda: 1 km/h ≈ 5/8 mph, iyo 1 mph ≈ 8/5 km/h. Tani waxay ku fiican tahay qiyaas degdeg ah, laakiin ma aha mid sax ah.
Sidoo kale, dadka qaarkood waxay u maleynayaan in maylka sharciga ah iyo maylka badda ay isku mid yihiin. Haddii diyaarad u duusho 500 knot, taasi ma aha 500 mph, laakiin waa 575 mph. Sidaa darteed, haddii aad u baahan tahay inaad u beddesho xawliga hawada ama badda, isticmaal qalab gaar ah oo loogu talagalay.
Isticmaalka dhabta ah ee beddelka
Inta badan dadka isticmaala boggan waa darawallada safraya dalalka kala duwan. Tusaale ahaan, haddii aad ka waddo Maraykanka oo xawligu yahay mph, marka aad timaado Kanada ama Mexico, waa inaad u beddeshaa km/h. 65 mph waa 104.6 km/h, iyo 100 km/h waa 62.1 mph. Sidoo kale, dadka tababarka jirka ah, sida baaskuulisleyaasha ama orodyaasha, ayaa isticmaala qalabka lagu qiyaaso km/h, laakiin waxay u baahan karaan inay soo sheegaan natiijada mph marka ay la hadlayaan saaxiibbo Maraykan ah.
Logistics-ka iyo maamulayaasha gaadiidka ayaa isticmaala beddelkan si ay u turjubaan xogta GPS-ka oo inta badan ku jirta km/h, marka loo baahdo mph. Ardayda iyo macallimiinta fiisigiska ayaa u baahan beddelkan xisaabinta xawaaraha (speed) ee kinematics-ka. Tusaale: haddii baabuur socdo 30 mph, waa intee km/h? 30 × 1.609344 = 48.28 km/h.
Waa muhiim in la xasuusto in qiyaastan ay tahay mid go'an oo aan isbeddelin, sababtoo ah labada unug waa kuwa rasmiga ah oo lagu qeexay mitirka. Sidaa darteed, tirada kasta oo xawli ah, ha ahaato mid aad u yar ama aad u weyn, waxaa laga yaabaa in la beddelo iyadoo la adeegsanayo qiyaasta saxda ah. Boggan wuxuu u oggolaanayaa tirada jaban (tusaale –20 km/h) maadaama qiyaastu ay tahay mid toosan.
FAQ (Su'aalo iyo jawaabo)
Su'aal: Waa maxay sababta qiyaastu u tahay 0.621371192237? Jawaab: Tan waxay ka timid saamiga u dhexeeya mitirka kiiloomitirka (1,000) iyo mitirka maylka (1,609.344). Qeybinta 1,000 ÷ 1,609.344 waxay bixisaa qiyaasta saxda ah.
Su'aal: Ma beddeli karaa xawli jaban, tusaale –30 km/h? Jawaab: Haa. Qiyaastu waxay u shaqeysaa si toosan, marka –30 km/h = –18.64 mph. Tani waxay faa'iido u yeelan kartaa xisaabinta jihada (vector) xawliga.
Su'aal: Maxaa farqiga u dhexeeya boggan iyo beddelka knot-ka? Jawaab: Knot waa mayl badeed saacaddii, halka maylka sharciga ah uu ka yar yahay (1,609.344 m vs 1,852 m). Boggan wuxuu isticmaalaa maylka sharciga ah oo keliya.
Su'aal: Ma isticmaali karaa qiyaasta 0.62 halkii 0.621371? Jawaab: Waa la isticmaali karaa qiyaas degdeg ah, laakiin qaladku wuxuu kordhiyaa marka xawligu sarreeyo. Tusaale, 300 km/h adigoo isticmaalaya 0.62 = 186 mph, halka qiimaha saxda ahi yahay 186.41 mph. Waa qalad dhawr jajab.
Su'aal: Sidee loo xisaabiyaa beddelka maskaxda? Jawaab: Qiyaasta "5/8" waa mid fiican: 1 km/h ≈ 5/8 mph, sidaa darteed 80 km/h ≈ 50 mph (80 × 5/8 = 50). Si ka soo horjeeda, 1 mph ≈ 8/5 km/h, sidaa darteed 50 mph ≈ 80 km/h.
Su'aal: Maxaa dhacaya haddii aan galo tirad aan ahayn tiro? Jawaab: Boggu wuxuu u baahan yahay tiro. Haddii aad gasho xarfo ama farageliyo, wuxuu soo bandhigi doonaa qalad ama isticmaali doonaa eber sidii qiimaha ugu horeeya.