ساختار متادیتا و جدولهای اطلاعاتی در فایلهای فونت
فایلهای فونت مدرن مانند فرمتهای TrueType (TTF) و OpenType (OTF) صرفاً حاوی اشکال برداری حروف (گلیفها) نیستند، بلکه ساختار دادهای پیچیدهای دارند که اطلاعات هویتی، فنی و حقوقی اثر را در خود ذخیره میکند. این اطلاعات در قالب جدولهای استاندارد متادیتا ذخیره میشوند که مهمترین آنها جدول name و جدول OS/2 است.
جدول name حاوی رشتههای متنی متعددی است که اطلاعاتی نظیر نام خانواده فونت (Family)، سبک (Style)، نام کامل (Full name)، نام PostScript (PostScript name) و نسخه (Version) را تعریف میکند. علاوه بر این، فیلدهای استانداردی برای ثبت حق نسخهبرداری (Copyright)، علامت تجاری (Trademark)، نام تولیدکننده (Manufacturer)، طراح (Designer)، توضیحات (Description) و آدرسهای اینترنتی مرتبط مانند آدرس اینترنتی فروشنده (Vendor URL) و آدرس اینترنتی طراح (Designer URL) در این جدول تعبیه شده است. ابزار «بررسیکننده مجوز و اطلاعات فونت» با دسترسی مستقیم به این جدولها، اطلاعات ثبتشده توسط طراح یا ناشر فونت را استخراج کرده و نمایش میدهد. در صورتی که این فیلدها خالی باشند، ابزار پیام پیشفرض «هیچ سابقه مالکیت یا منبعی در فیلدهای استاندارد نام یافت نشد.» را نمایش خواهد داد.
یکی از ویژگیهای جدول name پشتیبانی از چندزبانگی است. سوابق مالکیت میتوانند برای زبانهای مختلف به صورت مجزا تعریف شوند که در این صورت ابزار با برچسبی مانند «سند ‹language›» زبان مربوطه را مشخص میکند. همچنین برای حفظ خوانایی رابط کاربری، مقادیر بسیار طولانی کوتاه شده و با عبارت «مقدار طولانی برای نمایش کوتاه شده است» متمایز میشوند.
نقش فنی fsType در جاسازی سند و محدودیتهای آن
در ساختار فونتهای دیجیتال، فیلدی به نام fsType (نوع فونت سیستم) در جدول OS/2 وجود دارد که رفتار فونت را هنگام جاسازی (Embedding) در اسنادی مانند PDF، ارائهها یا فایلهای متنی تعیین میکند. این فیلد یک مقدار ۱۶ بیتی است که پرچمهای فنی مختلفی را فعال یا غیرفعال میکند. ابزار بررسیکننده، مقدار خام این فیلد را تحت عنوان مقدار خام fsType خوانده و آن را به یکی از حالتهای استاندارد زیر تفسیر میکند:
- جاسازی قابل نصب: فونت میتواند به طور کامل در سند جاسازی شده و توسط سیستم مقصد روی کامپیوتر کاربر نصب و برای برنامههای دیگر استفاده شود.
- جاسازی با مجوز محدود شده: فونت نباید بدون اجازه صریح مالک در سند جاسازی یا منتقل شود.
- جاسازی پیشنمایش و چاپ: سند حاوی فونت را میتوان مشاهده و چاپ کرد، اما ویرایش سند با استفاده از آن فونت مجاز نیست.
- جاسازی قابل ویرایش: سند حاوی فونت قابل ویرایش است، اما فونت نباید به صورت دائمی روی سیستم مقصد نصب شود.
علاوه بر این تنظیمات اولیه، پرچمهای اضافی دیگری نیز ممکن است در این فیلد تنظیم شده باشند:
- بدون زیرمجموعهسازی: فونت باید به طور کامل جاسازی شود و نمیتوان تنها گلیفهای استفادهشده در سند را جدا و جاسازی کرد.
- فقط جاسازی بیتمپ: فقط دادههای پیکسلی و بیتمپ فونت اجازه جاسازی دارند و خطوط برداری منتقل نمیشوند.
- بیتهای رزرو شده یا منسوخ شده نیز تنظیم شدهاند (
Reserved or deprecated bits are also set): نشاندهنده وجود مقادیر غیر استاندارد یا قدیمی در فیلد است.
در صورت وجود تداخل در بیتهای این فیلد، وضعیت بیتهای جاسازی متناقض و در صورت عدم وجود این جدول، عبارت این فونت فاقد فیلد جاسازی قابل خواندن OS/2 است. نمایش داده میشود.
تفاوت اظهارات درون فایل با مجوز قانونی
یک اشتباه رایج در میان طراحان و توسعهدهندگان، جابهجا گرفتن «اظهارات فنی درون فایل» با «مجوز قانونی استفاده» (License Agreement) است. اطلاعاتی که ابزار از فیلدهای متن مجوز یا آدرس اینترنتی مجوز استخراج میکند، صرفاً خوداظهاریهایی هستند که در زمان خروجی گرفتن از فونت توسط نرمافزار ویرایش فونت درون فایل تزریق شدهاند.
همانطور که در یادداشتهای شفافسازی ابزار اشاره شده است:
- درباره مجوز:
اینها اظهاراتی هستند که در داخل این فایل فونت ذخیره شدهاند. آنها تأیید نمیکنند که چه کسی مجوز آن را صادر کرده یا اینکه آیا استفاده برنامهریزیشده شما پوشش داده شده است یا خیر. - درباره جاسازی:
فیلد fsType جاسازی در اسناد را توصیف میکند. این فیلد حقوق مربوط به وبفونت، اپلیکیشن، استفاده تجاری، اصلاح یا توزیع مجدد را تعیین نمیکند.
داشتن یک فایل فونت که در فیلد fsType آن عبارت «جاسازی قابل نصب» درج شده، به معنای داشتن حق قانونی برای استفاده از آن در یک پروژه تجاری، وبسایت پربازدید یا نرمافزار موبایل نیست. مجوز قانونی سندی است مکتوب یا دیجیتال (مانند فاکتور خرید یا توافقنامه EULA) که مستقیماً بین شما و طراح یا فروشنده فونت منعقد میشود.
فرمتهای فونت و ساختار فایلهای مجموعهای
فونتهای دیجیتال در قالب فرمتهای مختلفی عرضه میشوند که هر کدام برای کاربرد خاصی بهینهسازی شدهاند:
| فرمت فونت | توضیحات فنی |
|---|---|
| TTF (TrueType Font) | فرمت استاندارد و قدیمی توسعهیافته توسط اپل و مایکروسافت که از منحنیهای درجه دوم پشتیبانی میکند. |
| OTF (OpenType Font) | تکاملیافته فرمت TTF با پشتیبانی از منحنیهای درجه سوم (PostScript) و ویژگیهای پیشرفته تایپوگرافی. |
| WOFF (Web Open Font Format) | نسخه فشردهشده و بهینهسازیشده فونتهای TTF/OTF مخصوص استفاده در وب. |
| WOFF2 | نسخه پیشرفتهتر WOFF با الگوریتم فشردهسازی قویتر (Brotli) برای بارگذاری سریعتر صفحات وب. |
| TTC (TrueType Collection) | یک فایل واحد که چندین فونت (مثلاً سبکهای مختلف یک خانواده) را در خود جای داده تا از تکرار دادههای مشترک جلوگیری کند. |
ابزار بررسیکننده قادر است فایلهای مجموعهای (TTC) را نیز پردازش کند. در صورت بارگذاری یک فایل TTC، برچسب فونت در مجموعه فعال میشود. از آنجا که پردازش مجموعههای بسیار بزرگ میتواند منابع سیستم را درگیر کند، ابزار محدودیت پردازش حداکثر ۳۲ فونت اول را اعمال کرده و در صورت فراتر رفتن تعداد فونتها، هشدار نمایش ۳۲ فونت اول در این مجموعه. را نمایش میدهد.
امنیت و مکانیزم پردازش محلی فایل در مرورگر
یکی از دغدغههای اصلی طراحان و سازمانها هنگام بررسی فونتهای تجاری و گرانقیمت، فاش نشدن فایل فونت و رعایت کپیرایت است. ابزار «بررسیکننده مجوز و اطلاعات فونت» به صورت کاملاً محلی (Local) در مرورگر کاربر اجرا میشود.
هنگامی که فایلی را در کادر مربوطه رها میکنید، مرورگر با استفاده از APIهای مدرن مدیریت فایل، ساختار باینری فونت را مستقیماً در حافظه موقت دستگاه شما باز کرده و جدولهای متادیتا را بدون ارسال حتی یک بایت داده به سرورهای خارجی یا سرور BroBroGo تحلیل میکند. این روش علاوه بر حفظ کامل حریم خصوصی و امنیت فایلهای اختصاصی، سرعت پردازش را به شدت افزایش میدهد. پس از پایان بررسی، کاربر میتواند با دکمه کپی گزارش اطلاعات استخراجشده را ذخیره کرده یا با دکمه پاک کردن حافظه ابزار را تخلیه کند.
مدیریت خطاها و رفتارهای استثنایی ابزار
در فرآیند تحلیل فایلهای فونت، ممکن است به دلیل مشکلات ساختاری فایل یا محدودیتهای مرورگر، خطاهایی رخ دهد. ابزار برای هر یک از این شرایط، پیامهای خطای دقیقی را صادر میکند:
- فرمت نامعتبر: اگر فایلی غیر از فرمتهای پشتیبانیشده بارگذاری شود، خطای
یک فایل فونت TTF، OTF، WOFF، WOFF2 یا TTC انتخاب کنید.نمایش داده میشود. - فایل خالی: در صورت صفر بایت بودن حجم فایل، پیام
این فایل خالی است. یک فایل فونت کامل انتخاب کنید.صادر میشود. - محدودیت حجم: سقف مجاز برای بررسی فایلها ۳۲ مگابایت است و در صورت فراتر رفتن، خطای
این فونت فراتر از محدودیت ۳۲ مگابایت است.نمایش داده میشود. - خرابی ساختار فایل: اگر فایل آسیب دیده باشد یا ساختار باینری استاندارد فونت را نداشته باشد، پیام
فایل یک فونت پشتیبانیشده و قابل خواندن نیست. ممکن است آسیب دیده باشد یا از فرمت دیگری استفاده کند.نشان داده میشود. - عدم دسترسی مرورگر: اگر مرورگر به دلیل محدودیتهای امنیتی سیستمعامل نتواند فایل را بخواند، خطای
مرورگر قادر به خواندن این فایل نبود. نسخه دیگری را امتحان کنید.صادر میشود. - وقفه زمانی: اگر پردازش فایل به دلیل پیچیدگی ساختار بیش از حد طول بکشد، ابزار با پیام
خواندن فایل بیش از حد طول کشید و متوقف شد. یک فایل فونت کوچکتر یا متفاوت را امتحان کنید.عملیات را متوقف میکند. - خطای ناشناخته: در سایر موارد شکست عملیات، پیام
بررسی فونت امکانپذیر نبود.نمایش داده میشود.
پرسشهای متداول
آیا این ابزار میتواند تأیید کند که من مجوز استفاده از فونت را دارم؟
خیر. یک فایل فونت میتواند شامل حق نسخهبرداری، متن مجوز، آدرس اینترنتی مجوز و پرچمهای فنی جاسازی باشد، اما نمیتواند نشان دهد چه کسی آن را خریده است، کدام حساب کاربری یا شرکت تحت پوشش قرار دارد، از کجا آمده است، یا اینکه آیا استفاده برنامهریزیشده شما با توافقنامه مطابقت دارد یا خیر. این فیلدها را با منبع دانلود، رسید و شرایط فعلی سازنده یا طراح فونت مطابقت دهید.
اگر فونت فاقد متن مجوز باشد چه؟
نبود متن مجوز صرفاً به این معنی است که این نسخه از فایل، مجوزی را در فیلدهای استاندارد نام اظهار نکرده است. این امر فونت را رایگان یا بدون مجوز نمیکند. پوشهای که فونت در آن قرار داشت، صفحه دانلود اصلی، تاریخچه سفارش خود یا مستقیماً سازنده فونت را بررسی کنید.
پرچمهای جاسازی به چه معنا هستند؟
آنها تنظیمات فنی سازنده فونت برای قرار دادن فونت در داخل اسناد هستند: قابل نصب، محدود شده، پیشنمایش و چاپ، یا قابل ویرایش. بیتهای اضافی میتوانند زیرمجموعهسازی را ممنوع کنند یا فقط اجازه استفاده از دادههای بیتمپ را بدهند. این تنظیمات حقوق مربوط به وبفونت، اپلیکیشن، استفاده تجاری، اصلاح یا توزیع مجدد را اعطا نمیکنند و شرایط مکتوب ممکن است محدودیتهای دیگری اعمال کند.